Czasowe i przestrzenne wzorce dynamiki tatrzańskich drzewostanów świerkowych - rekonstrukcja dendroekologiczna
Okres realizacji: 2006-2009
Status: Zakończony
Finansowanie: Grant KBN N305 016 31/0658
Kierownik: J. Holeksa
Wykonawcy: T. Zielonka, P. Kapusta, M. Żywiec
Słowa kluczowe: wiatrował, struktura lasu, dynamika lasu, dynamika rocznych przyrostów drzew, odnowienie drzew, Picea abies, Larix decidua, Pinus sylvestris, Abies alba, Tatry Wysokie, dendrochronologia
Streszczenie
Struktura i dynamika ekosystemów leśnych kształtowane są przez różnorodne zjawiska, do których w pierwszym rzędzie należą konkurencja między drzewami i zaburzenia powodujące zniszczenie lub uszkodzenie wszystkich lub części drzew na jakimś obszarze. Można wyróżnić dwa główne podejścia w badaniach łączących dynamikę i strukturę lasu. Pierwszy kierunek badań polega na bezpośrednim obserwowaniu skutków samych zaburzeń, odnawiania się drzew w zaburzonych fragmentach lasu i rozwoju młodego drzewostanu. W ramach drugiego kierunku, w który wpisują się projektowane badania, rozpoznawany jest reżim zaburzeń i ich rola w kształtowaniu lasu poprzez odtworzenie jego historii głównie przy użyciu metod dendrochronologicznych. Pozwalają one nie tylko na określenie wieku drzew i struktury wiekowej drzewostanu, ale także na odtworzenie historii wzrostu poszczególnych drzew poprzez analizę sekwencji rocznych przyrostów. Szczególnie interesujących wyników dostarczają badania łączące metody dendrochronologiczne z nowoczesną analizą struktury przestrzennej drzewostanu.
Zasadniczym celem badań jest poznanie wzajemnych związków między strukturą przestrzenną a dynamiką jednogatunkowych i mieszanych świerczyn tatrzańskich znajdujących się pod presją silnych wiatrów. W świerczynach tych świerk jest gatunkiem dominującym i towarzyszą mu inne gatunki drzew wyraźnie różniące się od niego preferencjami siedliskowymi, a zwłaszcza wymaganiami świetlnymi. Zrekonstruowana zostanie historia drzewostanów świerkowych na powierzchniach powiatrołomowych w słowackich Tatrach Wysokich. Badania prowadzone będą w oparciu o analizy dendrochronologiczne z wykorzystaniem geoinformatycznych narzędzi do analiz przestrzennych.
Szczegółowe zagadnienia uwzględnione w projekcie są następujące: (1) rekonstrukcja rozwoju drzewostanów świerkowych w różnej skali przestrzennej, od jednego do kilku tysięcy hektarów; (2) czasowe i przestrzenne korelacje zmienności szerokości rocznych przyrostów w obrębie gatunków i między gatunkami; (3) kształtowanie się struktury socjalnej drzewostanów; (4) reżim zaburzeń i jego zmiany w trakcie rozwoju drzewostanów; (5) związek zróżnicowania rocznych przyrostów drzew różnych gatunków i zajmujących różną pozycję biosocjalną ze zmiennością warunków klimatycznych.
Badania są realizowane na południowych i północnych podnóżach Tatr Wysokich, znajdujących się na terenie Słowacji, w drzewostanach z panującym świerkiem, któremu towarzyszą dwa pionierskie, wybitnie światłożądne gatunki - sosna zwyczajna i modrzew europejski (Tatry Słowackie). Drzewostany rozwinęły się prawdopodobnie na powierzchniach dawnych wiatrowałów i same zostały zniszczone przez huraganowe wiatry w roku 2004.
